Căng thẳng từ lâu đã được nhắc đến như một vấn đề sức khỏe mà con người thường xuyên mắc phải. Khi cuộc sống hiện đại ngày càng phát triển và nhịp sống ngày càng nhanh hơn, căng thẳng tâm lý cũng trở thành một vấn đề phổ biến hơn trong xã hội, với nhiều những hình thức khác nhau.
Về mặt khoa học, theo Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA), stress có thể được hiểu là phản ứng cơ thể hoặc/ và tâm lý đối với các tác nhân gây stress đến từ bên ngoài; trong đó một mặt là sự nhận thức tâm lý về căng thẳng, mặt khác là cách hệ thống cơ thể phản ứng với căng thẳng đó.
Biểu hiện của căng thẳng tâm lý
Căng thẳng được biểu hiện ra bên ngoài ở nhiều khía cạnh, có thể kể đến như
Về mặt nhận thức – cảm xúc:
Trạng thái lo âu, bồn chồn, dễ hoảng sợ
Phản ứng cáu gắt, dễ nổi nóng hoặc nhạy cảm quá mức
Khả năng tập trung và ghi nhớ thấp
Xuất hiện các suy nghĩ tiêu cực, bi quan, cảm giác mất kiểm soát
Về mặt cơ thể:
Tim đập nhanh, khó thở nhẹ
Đau đầu, đau vai gáy, căng cơ
Mất ngủ hoặc ngủ không sâu giấc
Các triệu chứng rối loạn tiêu hóa (đau dạ dày, chán ăn hoặc ăn quá mức)
Trạng thái mệt mỏi kéo dài dù không làm việc nặng
Về mặt hành vi:
Trì hoãn trong học tập hoặc làm việc
Thu mình, né tránh hoạt động giao tiếp
Khó duy trì thói quen sinh hoạt ổn định
Sự xuất hiện của các “cách đối phó” không lành mạnh (ăn uống vô độ, lướt mạng quá nhiều, chất kích thích…)
Nguyên nhân của căng thẳng tâm lý
Để hiểu được và đối phó được với căng thẳng tâm lý, bạn cần hiểu căng thẳng tâm lý được chia ra làm nhiều loại dựa trên nguyên nhân dẫn đến vấn đề. Một số nhóm tác nhân phổ thông có thể kể đến như:
Nhóm tác nhân gây căng thẳng từ môi trường
Áp lực từ học tập hay công việc
Vấn đề tài chính
Mâu thuẫn trong các mối quan hệ cá nhân hoặc xã hội
Biến cố trong cuộc sống (các thay đổi hay mất mát lớn)
Môi trường sống hoặc làm việc thiếu ổn định hoặc thiếu sự hỗ trợ
Nhóm tác nhân gây căng thẳng từ cá nhân
Tính cách dễ lo âu, cầu toàn, tự gây áp lực cho bản thân
Niềm tin tiêu cực về bản thân (ví dụ: “mình phải luôn làm tốt”)
Kỹ năng đối phó với stress còn hạn chế
Trạng thái sức khỏe vật lý (thiếu ngủ, kiệt sức, bệnh lý nền)
Ảnh hưởng của căng thẳng tâm lý đến đời sống
Trong đời sống, căng thẳng có thể là một phản ứng cần thiết cho con người, nhưng khi bị kéo dài và ở cường độ mạnh thì chúng sẽ mang đến những tác động tiêu cực ở nhiều khía cạnh khác nhau cho đời sống con người.
Về sức khỏe tinh thần
Gia tăng nguy cơ rối loạn lo âu và trầm cảm
Suy giảm khả năng điều chỉnh cảm xúc
Tăng các suy nghĩ tiêu cực và củng cố các niềm tin cốt lõi tiêu cực về bản thân
Về sức khỏe thể chất
Suy giảm hệ miễn dịch, gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lây truyền
Tăng nguy cơ các bệnh về huyết áp và tim mạch
Tăng nguy cơ gặp các vấn đề loạn tiêu hóa (Hội chứng ruột kích thích)
Suy giảm thời lượng và chất lượng của giấc ngủ
Về đời sống cá nhân
Thu mình hoặc phụ thuộc cảm xúc quá mức vào người khác
Giảm khả năng lắng nghe và đồng cảm trong giao tiếp, tạo điều kiện cho các mâu thuẫn về mối quan hệ
Về học tập và công việc
Suy giảm khả năng tập trung và ghi nhớ
Xu hướng trì hoãn kéo dài, mất động lực đối với những công việc của bản thân
Phát triển và gia tăng các cơ chế đối phó tiêu cực (né tránh, nghiện mạng, ăn uống mất kiểm soát)
Phương pháp điều trị căng thẳng tâm lý
Căng thẳng tâm lý có bản chất là một hiện tượng về sức khỏe tinh thần, do đó người gặp vấn đề được khuyến khích ưu tiên các phương pháp hỗ trợ về mặt tâm lý – xã hội để giải quyết vấn đề từ cốt lõi.
Tìm kiếm hỗ trợ xã hội
Xây dựng và duy trì cho bản thân một danh sách những người mà mình có thể tìm trợ giúp khi cần
Trao đổi với người tin cậy về những suy nghĩ tiêu cực của bản thân
Không “ôm đồm” mọi thứ một mình
Áp dụng các kỹ thuật thư giãn cơ thể
Luyện tập thường xuyên các bài tập thở chậm, hít sâu (4–6 nhịp/phút)
Tìm hiểu và ứng dụng Chánh niệm vào các hoạt động hằng ngày, trong đó có thiền chánh niệm
Liệu pháp tâm lý chuyên nghiệp: Khi vấn đề căng thẳng của bạn đã kéo dài hoặc đã có những ảnh hưởng đến chất lượng đời sống, đừng ngần ngại tìm đến các cơ sở có chuyên môn để được nhận hỗ trợ tâm lý kịp thời với các liệu pháp phù hợp
Liệu pháp Nhận thức – Hành vi: Tìm ra và thay đổi các niềm tin cốt lõi và suy nghĩ tự động tiêu cực, dẫn đến các thay đổi trong cơ chế đối phó
Liệu pháp Nhận thức dựa trên Chánh niệm: Kết hợp giữa việc thay đổi suy nghĩ và niềm tin tiêu cực và các bài tập chánh niệm để giảm bớt các triệu chứng cơ thể của căng thẳng
Viện Tâm lý đời sống (LPI) là một địa chỉ cung cấp dịch vụ hỗ trợ tâm lý uy tín trên địa bàn thành phố Hà Nội. Liên hệ với Viện Tâm lý đời sống ngay hôm nay nếu bạn cần sự hỗ trợ về các vấn đề căng thẳng trong đời sống.
Hotline: 086 6144 586
Các dịch vụ hỗ trợ tinh thần tại Viện Tâm lý đời sống:
Trị liệu tâm lý cá nhân
Trị liệu tâm lý nhóm
Trị liệu tâm lý cặp đôi
Trị liệu tâm lý gia đình
Khai vấn cuộc sống và sự nghiệp