Gần đây, mỗi ngày sau khi đi học trở về nhà. Bé Thủy ít nói, thu mình, dễ cáu gắt, không còn muốn chia sẻ chuyện trường lớp với mẹ. Kết quả học tập cũng sa sút, giấc ngủ thay đổi, những điều từng khiến con vui cũng dần trở nên xa lạ. Cha mẹ đang không biết cách nào để nói chuyện với con.
Có thể những thay đổi của bé Thủy chỉ là một giai đoạn thay đổi tâm lý bình thường. Nhưng cũng có thể, phía sau sự im lặng ấy là một nỗi buồn, một áp lực hay một tổn thương mà con chưa biết cách gọi tên.
Khi những thay đổi của con không còn là “chuyện tuổi mới lớn”
Trẻ em và thanh thiếu niên trải qua rất nhiều thay đổi về thể chất, cảm xúc và nhận thức. Đặc biệt ở tuổi dậy thì, việc trẻ trở nên nhạy cảm hơn, muốn có không gian riêng, dễ bất đồng với cha mẹ hay dành nhiều thời gian cho bạn bè là điều không hiếm gặp. Vì thế, không phải mọi thay đổi đều là vấn đề tâm lý học sinh.
Điều cha mẹ cần quan tâm là mức độ, thời gian và sự ảnh hưởng của những thay đổi đó đến cuộc sống của con. Nếu con chỉ buồn vì một bài kiểm tra không tốt rồi nhanh chóng trở lại bình thường, cha mẹ có thể nhẹ nhàng động viên và đồng hành. Nhưng nếu con liên tục buồn bã, lo lắng, thu mình; không muốn đến trường; mất ngủ; học tập sa sút hoặc không còn muốn gặp bạn bè trong một thời gian kéo dài, đó là những tín hiệu không nên bỏ qua.
Những dấu hiệu cha mẹ nên chú ý
Thay đổi cảm xúc: Con thường xuyên buồn bã, lo lắng, căng thẳng, dễ cáu gắt hoặc phản ứng mạnh hơn trước.
Thu mình và ít giao tiếp: Một đứa trẻ vốn vui vẻ, thích trò chuyện bỗng trở nên im lặng, tránh giao tiếp với cha mẹ hoặc bạn bè.
Học tập thay đổi bất thường: Con mất tập trung, không còn hứng thú học tập, kết quả giảm sút hoặc thường xuyên viện lý do để không đến trường.
Giấc ngủ và sinh hoạt thay đổi: Con khó ngủ, ngủ quá nhiều, thường xuyên mệt mỏi hoặc thay đổi rõ rệt thói quen ăn uống, sinh hoạt.
Mất hứng thú: Những hoạt động từng khiến con vui vẻ như chơi thể thao, gặp bạn bè, đọc sách hay tham gia hoạt động ngoại khóa không còn hấp dẫn con.
Thay đổi hành vi: Con trở nên chống đối, bốc đồng, dễ nổi nóng hoặc có những hành vi khác biệt rõ rệt so với trước đây.
Mỗi dấu hiệu riêng lẻ chưa thể nói rằng trẻ đang mắc một vấn đề tâm lý. Nhưng khi nhiều biểu hiện xuất hiện cùng lúc, kéo dài hoặc ảnh hưởng đến học tập, gia đình và các mối quan hệ, cha mẹ nên quan tâm hơn đến sức khỏe tinh thần của con.
Đằng sau một đứa trẻ im lặng có thể là điều gì?
Trẻ không phải lúc nào cũng biết cách nói rằng mình đang gặp khó khăn. Một đứa trẻ bị áp lực học tập có thể chỉ nói: “Con không muốn học nữa.” Một em bị tổn thương bởi bạn bè cũng chỉ nói: “Con không muốn đi học.” Một thiếu niên cảm thấy cô đơn có thể không nói gì cả, mà chỉ đóng cửa phòng và tìm đến điện thoại như một cách trốn khỏi những cảm xúc khó chịu.
Nếu cha mẹ chỉ nhìn vào hành vi bên ngoài, rất dễ bỏ qua nhu cầu thực sự của con. Bởi vậy, thay vì vội hỏi “Tại sao con lại như thế?”, đôi khi cha mẹ nên bắt đầu bằng một câu hỏi khác: “Dạo này có điều gì khiến con thấy khó khăn không?”. Và quan trọng hơn cả, hãy cho con thời gian để trả lời.
Cha mẹ cần làm gì khi nhận thấy con thay đổi?
Điều đầu tiên không phải là tìm cách “sửa” con, mà là lắng nghe con. Hãy tạo một không gian mà trẻ cảm thấy mình có thể nói ra suy nghĩ mà không sợ bị trách mắng, so sánh hay phán xét. Thay vì nói: “Có mỗi chuyện học thôi mà cũng không chịu được”. Cha mẹ có thể nói: “Mẹ thấy dạo này con có vẻ mệt. Nếu có chuyện gì khiến con khó chịu, mẹ luôn sẵn sàng nghe con.”
Một câu nói nhẹ nhàng đôi khi có thể mở ra cánh cửa mà những lời trách móc không thể mở được. Cha mẹ cũng không nên tự chẩn đoán hoặc gắn nhãn cho con chỉ dựa trên một vài biểu hiện. “Trầm cảm”, “rối loạn lo âu”, “chống đối” hay những thuật ngữ tâm lý khác cần được đánh giá bởi người có chuyên môn. Khi con có những biểu hiện nghiêm trọng thì ba mẹ nên tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia.
Khi nào cần tìm đến tư vấn tâm lý học đường?
Nhiều phụ huynh vẫn nghĩ rằng tư vấn tâm lý học đường chỉ dành cho những học sinh có vấn đề nghiêm trọng. Thực tế, hỗ trợ tâm lý có thể bắt đầu từ rất sớm, ngay khi trẻ đang gặp một khó khăn mà bản thân và gia đình chưa tìm được cách giải quyết.
Đó có thể là áp lực học tập, khó khăn trong quan hệ bạn bè, mâu thuẫn với cha mẹ, thiếu tự tin, lo âu, khó kiểm soát cảm xúc, định hướng tương lai hoặc những trải nghiệm khiến trẻ cảm thấy tổn thương.
Tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia không có nghĩa là con “có vấn đề” hay cha mẹ “không biết nuôi dạy con”. Đó đơn giản là cách người lớn chủ động trao cho trẻ thêm một nguồn lực để hiểu mình và vượt qua khó khăn.
Đồng hành cùng con từ những điều nhỏ nhất
Tại Viện Tâm Lý Đời Sống (LPI), dịch vụ tư vấn tâm lý học đường hướng tới việc đồng hành cùng học sinh, phụ huynh và nhà trường trong việc chăm sóc sức khỏe tinh thần và hỗ trợ sự phát triển toàn diện của trẻ.
Các hình thức hỗ trợ gồm tư vấn cá nhân cho học sinh, tham vấn phụ huynh, tư vấn nhóm, giáo dục tâm lý học đường và tập huấn cho giáo viên.
Mỗi học sinh có một câu chuyện riêng. Vì vậy, việc hỗ trợ cần được thực hiện trên tinh thần tôn trọng, bảo mật, phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của từng em. Bởi điều một đứa trẻ cần đôi khi không phải là một lời khuyên thật hay, mà chỉ đơn giản là một người chịu ngồi xuống, lắng nghe và nói với em rằng: “Mẹ hiểu. Con không phải một mình”.
Đừng chờ đến khi những khó khăn của con trở nên quá lớn mới bắt đầu quan tâm.
Nếu bạn nhận thấy con đang thay đổi về cảm xúc, hành vi, học tập, giấc ngủ hoặc giao tiếp, hãy bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện. Và khi cần thiết, hãy tìm đến sự hỗ trợ chuyên môn từ các chuyên gia tâm lý của Viện LPI.
Liên hệ với chúng tôi
Viện Tâm Lý Đời Sống
Hotlin: 039.8272.686
Email: cshv.lpi@gmail.com
Website: www.tamlydoisong.com
Hãy để Viện Tâm Lý Đời Sống đồng hành cùng bạn trên hành trình phát triển bản thân và kiến tạo cuộc sống mà bạn mong muốn!