Chị Nga (Phường Thanh Xuân, Hà Nội) đã gọi đến LPI phàn nàn rằng gần đây con trai đang học cấp 2 của chị không muốn giao tiếp với bố mẹ. Mỗi khi được hỏi, con chỉ trả lời ngắn gọn. Khi mẹ muốn trò chuyện nhiều hơn, con thường né tránh hoặc tỏ vẻ không muốn tiếp tục câu chuyện.
Đây không phải là câu chuyện hiếm gặp. Khi bước vào tuổi dậy thì và những năm đầu của tuổi vị thành niên, nhiều trẻ bắt đầu có nhu cầu mạnh mẽ hơn về sự riêng tư, độc lập và được tôn trọng. Nhưng nếu sự im lặng kéo dài, trẻ ngày càng xa cách và không còn muốn chia sẻ ngay cả khi gặp khó khăn, cha mẹ cần đặt câu hỏi: Điều gì đang khiến con không muốn giao tiếp với bố mẹ?
Vì sao con không muốn giao tiếp với bố mẹ?
Một bạn nữ đã từng tâm sự với chuyên gia tâm lý: “Ngày trước em rất thích trò chuyện với bố mẹ nhưng không biết từ khi nào, mỗi lần trò chuyện với bố mẹ lại như địa ngục đối với em. Sau mỗi câu chuyện em kể, đều là những bài giảng, mắng chửi dài lê thê lặp đi lặp lại. Tại sao vậy? Em luôn thắc mắc, sao mỗi lần đều phải nghe giảng, nghe đạo lý từ bố mẹ mình?”.
Con sợ mỗi lần chia sẻ lại nhận được một bài giảng
Khi con kể về một chuyện buồn ở trường, một mâu thuẫn với bạn bè hay một thất bại nhỏ, điều con cần trước tiên có thể chỉ là một người lắng nghe. Nhưng nếu câu chuyện luôn kết thúc bằng những lời trách móc, so sánh hay dạy bảo, con sẽ dần hình thành suy nghĩ: “Nói với bố mẹ cũng chẳng giải quyết được gì.”
Cha mẹ xem những vấn đề của con là chuyện nhỏ
Với người lớn, một điểm kém, một cuộc cãi nhau với bạn hay việc bị bạn bè từ chối có thể không phải chuyện lớn. Nhưng với một đứa trẻ, đó có thể là trải nghiệm khiến con buồn, xấu hổ hoặc tổn thương. Khi cảm xúc của con liên tục bị xem nhẹ, con sẽ học cách giữ mọi chuyện cho riêng mình và không muốn giao tiếp với bố mẹ nữa.
Cha mẹ nói nhiều nhưng chưa thực sự lắng nghe
Lắng nghe không có nghĩa là lập tức đưa ra lời khuyên. Đôi khi, con chỉ cần cha mẹ ngồi bên cạnh và nói: “Mẹ hiểu chuyện này khiến con buồn”. Khi được lắng nghe mà không bị phán xét, trẻ sẽ cảm thấy mình được tôn trọng và an toàn hơn khi chia sẻ.
Những cuộc trò chuyện chỉ xoay quanh việc học
Nếu câu hỏi cha mẹ dành cho con mỗi ngày chỉ là: “Hôm nay con được mấy điểm?”, “Đã làm bài chưa?”, “Bao giờ thi?”, con rất dễ cảm thấy mình được quan tâm vì thành tích hơn là vì chính con. Hãy thử hỏi: “Hôm nay có điều gì khiến con vui không?” hoặc “Hôm nay ở trường có chuyện gì thú vị không?”. Đôi khi, một câu hỏi khác đi có thể mở ra một cuộc trò chuyện khác đi.
Cha mẹ thường nổi giận khi con mắc lỗi
Khi mỗi sai lầm đều đi kèm với la mắng, trẻ sẽ không còn nghĩ đến việc tìm cha mẹ để xin lời khuyên. Điều con nghĩ trước tiên có thể là: “Làm sao để bố mẹ không biết?”. Và lúc này, trẻ đã mất kết nối, không còn muốn giao tiếp với bố mẹ nữa.
Cha mẹ có thể làm gì để con giao tiếp với mình
Trước hết, đừng vội ép con phải nói. Một câu hỏi liên tục như “Có chuyện gì? Nói bố mẹ nghe!” đôi khi khiến trẻ càng không muốn giao tiếp với bố mẹ. Thay vào đó, cha mẹ có thể bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ:
Hãy chọn thời điểm phù hợp: Không nhất thiết phải ngồi đối diện nhau để “nói chuyện nghiêm túc”. Một chuyến đi cùng nhau, bữa cơm, lúc đi dạo hoặc trước khi đi ngủ đôi khi lại là thời điểm trẻ dễ mở lòng hơn.
Hãy nghe trước khi đưa ra lời khuyên: Khi con kể chuyện, cha mẹ có thể hỏi: “Con muốn bố mẹ chỉ lắng nghe hay muốn cùng con tìm cách giải quyết?”
Hãy phản hồi bằng sự đồng cảm: Thay vì “Có gì đâu mà buồn”, hãy thử: “Mẹ hiểu chuyện đó khiến con khó chịu.”
Hãy tôn trọng cảm xúc và không chế giễu: Một nỗi sợ, sự xấu hổ hay thất vọng của trẻ đều đáng được lắng nghe, ngay cả khi người lớn cho rằng nó nhỏ bé.
Hãy cho con quyền được sai: Một đứa trẻ biết rằng mình có thể nói thật mà không lập tức bị mắng sẽ có nhiều khả năng tìm đến cha mẹ khi thực sự gặp khó khăn.
Và nếu việc trò chuyện trực tiếp quá khó, cha mẹ có thể bắt đầu bằng một tin nhắn, một lá thư hoặc nhờ một người mà trẻ tin tưởng làm cầu nối.
Khi nào cha mẹ nên tìm đến chuyên gia tâm lý?
Nếu con không muốn giao tiếp với bố mẹ kèm theo các biểu hiện như thường xuyên buồn bã, cáu gắt, mất ngủ, học tập sa sút, mất hứng thú với những điều từng yêu thích, né tránh bạn bè, lo âu hoặc có những lời nói thể hiện sự tuyệt vọng, cha mẹ không nên cho rằng đó là “tâm lý tuổi mới lớn”.
Trong những trường hợp này, chuyên gia tâm lý uy tín Hà Nội có thể giúp tìm hiểu nguyên nhân phía sau sự thay đổi của con, đánh giá mức độ khó khăn về cảm xúc và hướng dẫn cha mẹ cách giao tiếp, đồng hành phù hợp. Tìm kiếm sự hỗ trợ sớm không có nghĩa con “có vấn đề”, mà là cách cha mẹ chủ động bảo vệ sức khỏe tinh thần và giúp con cảm thấy mình không phải đối mặt với khó khăn một mình.
Đôi khi, điều con cần không phải là một người cha mẹ hoàn hảo. Cha mẹ không cần phải biết mọi câu trả lời. Không phải lúc nào cha mẹ cũng cần giải quyết được vấn đề của con. Đôi khi, điều quý giá nhất cha mẹ có thể trao cho con chỉ là một câu nói: “Con cứ kể đi. Bố/mẹ ở đây và sẽ lắng nghe con”. Bởi khi một đứa trẻ tin rằng mình có thể trở về nhà và được lắng nghe, gia đình sẽ trở thành nơi con tìm đến khi vui, khi buồn và cả khi mắc sai lầm.
Tại Viện Tâm lý Đời sống (LPI), dịch vụ tư vấn tâm lý học đường hướng tới việc đồng hành cùng học sinh và phụ huynh trong việc nhận diện khó khăn tâm lý, cải thiện giao tiếp, tăng cường kết nối gia đình và xây dựng môi trường phát triển an toàn, lành mạnh cho trẻ.
Hãy gọi đến đường dây nóng của Viện Tâm lý Đời sống LPI: Tel/Zalo 039.8272686 để được tư vấn tâm lý và hỗ trợ bởi các chuyên gia tâm lý giỏi Hà Nội của chúng tôi.
Tham khảo thêm những Dịch vụ Tư vấn tâm Lý tại Viện Tâm lý Đời sống
– Tư vấn tâm lý cá nhân
– Tư vấn tâm lý thanh thiếu niên & học đường
– Tư vấn tâm lý cặp đôi & gia đình
– Tư vấn tâm lý doanh nghiệp
– Khai vấn cuộc sống (Life Coaching)