Một nữ sinh lớp 12 tìm đến sự hỗ trợ tâm lý khi em bắt đầu cảm thấy mất phương hướng, khó hiểu chính mình và không biết phải đối diện với những cảm xúc đang diễn ra bên trong như thế nào.

Theo chia sẻ của bố mẹ, em ít giao tiếp, thường né tránh bố, không muốn trò chuyện với mẹ và có thói quen cắn móng tay. Bản thân em gặp khó khăn trong giấc ngủ, thường xuyên mệt mỏi, mất tập trung, trì hoãn việc học và luôn có cảm giác lo lắng. Em ngày càng thiếu tự tin, không hài lòng với ngoại hình, ít giao tiếp và dần thu mình khỏi những mối quan hệ xung quanh.

Em gần như không có bạn thân, nhưng bên trong vẫn mong muốn được yêu thương và kết nối. Thế nhưng, mỗi khi có ai đó muốn trở nên thân thiết, em lại có xu hướng né tránh và thu mình.

Thoạt nhìn, những biểu hiện ấy có thể dễ dàng được lý giải bằng áp lực của một học sinh cuối cấp: áp lực thi cử, thiếu động lực, ít nói hoặc khép kín. Nhưng khi chuyên gia tâm lý dành thời gian lắng nghe và đi sâu hơn vào câu chuyện của em, phía sau những biểu hiện bên ngoài là nhiều khó khăn tâm lý đan xen: các biểu hiện trầm cảm, lo âu, cảm xúc tiêu cực, mất phương hướng, khó khăn trong việc chấp nhận bản thân và những tổn thương trong các mối quan hệ từ quá khứ.

Hơn 5 tháng đồng hành, chuyên gia không chỉ nhìn vào những biểu hiện bên ngoài mà từng bước đi sâu để hiểu điều gì đang thực sự diễn ra bên trong em, từ đó cùng em tháo gỡ và từng bước vượt qua những khó khăn tâm lý.

Không biết mình là ai?

Một trong những câu hỏi lớn nhất mà em phải đối diện không chỉ là “Thi trường nào?” hay “Chọn ngành gì?”, mà sâu xa hơn là:

“Mình là ai?”

Là một nữ sinh, em không hài lòng với tướng mạo và diện mạo của chính mình, thường cảm thấy mình khác biệt và khó chấp nhận một số đặc điểm trên cơ thể. Cùng với đó, em bắt đầu nhận thấy những cảm xúc và rung động về tình cảm không giống với những gì em từng hình dung. Tuy nhiên, em chưa đủ tự tin để gọi tên hay thừa nhận những cảm xúc ấy, càng không dám chia sẻ với gia đình vì lo sợ bố mẹ buồn, thất vọng hoặc không thể chấp nhận.

Sự giằng co giữa con người em đang cảm nhận bên trong và hình ảnh mà em nghĩ mình phải trở thành khiến em ngày càng thiếu tự tin, bất an và khó tìm thấy sự bình yên trong chính mình.

Trong quá trình tham vấn, chuyên gia không vội đưa ra một câu trả lời thay em mà cùng em từng bước nhận diện suy nghĩ, cảm xúc, trải nghiệm và những niềm tin đã hình thành về bản thân. Em được khuyến khích khám phá chính mình trong một không gian an toàn, tôn trọng và không phán xét.

Thông qua những kỹ thuật phù hợp, trong đó có liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT), em dần nhận diện những suy nghĩ tiêu cực đang ảnh hưởng đến cách mình nhìn nhận bản thân.

Em bắt đầu hiểu rằng:

Không hài lòng với ngoại hình không có nghĩa mình không có giá trị.

Sự khác biệt không phải là điều đáng xấu hổ.

Giá trị của một con người không được quyết định bởi việc họ có giống với số đông hay không.

Quan trọng hơn, em dần hiểu mình hơn, nhận diện những cảm xúc và xu hướng tình cảm của bản thân, đồng thời học cách chấp nhận chính mình thay vì tiếp tục phủ nhận hoặc sống trong nỗi sợ bị người khác đánh giá.

Đây không phải là một sự thay đổi diễn ra trong ngày một ngày hai. Nhưng khi em bắt đầu nhìn nhận bản thân với sự tôn trọng và bao dung hơn, cảm giác bất an cũng dần được giảm bớt.

Em bắt đầu biết cách chăm sóc bản thân, điều chỉnh giờ giấc sinh hoạt, hạn chế thức khuya, chú ý đến sức khỏe, ăn uống lành mạnh, vận động và từng bước xây dựng những mục tiêu phù hợp với khả năng và mong muốn của mình.

Khi một đứa trẻ vừa muốn được yêu thương nhưng lại sợ người khác đến gần

Em từng nói về cảm giác cô đơn. Em muốn có bạn, muốn được kết nối và mong có một người đủ thân để có thể chia sẻ những điều khó nói.

Nhưng khi một người thực sự muốn bước vào thế giới của em, em lại có xu hướng lùi lại, không mở lòng và không dám tiến gần. Muốn được yêu thương nhưng lại sợ sự thân mật; muốn được hiểu nhưng lại khó tin tưởng người khác. Sự mâu thuẫn ấy khiến em ngày càng cô đơn.

Khi tìm hiểu sâu hơn, chuyên gia nhận diện một trải nghiệm gây tổn thương trong quá khứ liên quan đến quấy rối tình dục. Trải nghiệm này đã ảnh hưởng đến cảm giác an toàn của em và cách em nhìn nhận những mối quan hệ thân thiết.

Vì vậy, sự né tránh không đơn giản là em “khó gần” hay “không thích giao tiếp”. Đó có thể là cách em đã học để tự bảo vệ mình trước những trải nghiệm khiến bản thân cảm thấy không an toàn.

Trong quá trình đồng hành, chuyên gia giúp em nhìn lại trải nghiệm đã xảy ra, nhận diện cảm xúc, hiểu phản ứng của bản thân và từng bước xây dựng lại cảm giác an toàn.

Những trải nghiệm trong quá khứ được nhìn lại không phải để xóa bỏ hay phủ nhận, mà để em hiểu rõ hơn ảnh hưởng của chúng đến cảm xúc và các mối quan hệ hiện tại.

Quá khứ là một phần của câu chuyện, nhưng không nhất thiết phải quyết định toàn bộ tương lai.

Khi cảm giác an toàn bên trong dần được củng cố, em có thêm khả năng mở lòng, xây dựng niềm tin và kết nối tự nhiên hơn với những người xung quanh.

Chiếc camera trở thành nỗi ám ảnh

Một khó khăn khác khiến em mất rất nhiều năng lượng là nỗi sợ liên quan đến camera. Sau khi tiếp xúc với những câu chuyện trên mạng về camera quay lén, em bắt đầu cảm thấy không an toàn khi ở những nơi có camera, đặc biệt là trong các không gian riêng tư.

Em thường tưởng tượng mình đang bị theo dõi và có xu hướng kiểm tra nhiều lần để tìm kiếm sự chắc chắn. Nhưng càng kiểm tra, em càng lo lắng và tâm trí càng ở trong trạng thái cảnh giác.

Trong quá trình tham vấn, thay vì chỉ nói với em rằng “con đang nghĩ quá nhiều”, chuyên gia giúp em nhận diện mối liên hệ giữa suy nghĩ, cảm xúc và hành vi.

Thông qua CBT và những kỹ thuật nhận thức – hành vi phù hợp, kết hợp với các hoạt động hỗ trợ điều hòa cảm xúc như thư giãn, chánh niệm và rèn luyện thể chất, em từng bước học cách phân biệt giữa nguy cơ thực tế và những lo lắng đang được khuếch đại bởi suy nghĩ.

Từ đó, hành vi kiểm tra có cơ hội được giảm dần và khả năng tự điều chỉnh cảm xúc của em được củng cố.

Im lặng với bố mẹ không phải là sự chống đối

Khoảng cách giữa em và bố mẹ ngày càng xa bởi em không tìm được cảm giác an toàn để chia sẻ những điều đang diễn ra bên trong mình.

Niềm tin với mẹ từng bị tổn thương khi một số câu chuyện riêng tư em mong muốn được giữ kín lại được mẹ chia sẻ với người khác. Với bố, có những lời nói tưởng như bình thường nhưng vô tình chạm vào những điểm nhạy cảm trong tâm lý của em.

Những trải nghiệm đó khiến em dần thu mình và lựa chọn im lặng thay vì tiếp tục chia sẻ.

Dưới góc nhìn của chuyên gia, sự im lặng ấy không nhất thiết là chống đối hay xa cách. Đôi khi, đó là cách một đứa trẻ tự bảo vệ mình khi chưa cảm thấy đủ an toàn để bộc lộ suy nghĩ và cảm xúc.

Vì vậy, quá trình hỗ trợ không chỉ tập trung vào việc giúp em thay đổi mà còn cần sự đồng hành của gia đình. Cha mẹ được khuyến khích lắng nghe trước khi đưa ra lời khuyên, hạn chế phán xét và áp đặt, đồng thời tôn trọng những ranh giới riêng tư phù hợp của con.

Khi trẻ cảm nhận được sự tôn trọng và an toàn trong chính gia đình mình, các em sẽ có thêm niềm tin để mở lòng, kết nối và tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn.

Bởi đôi khi, điều một đứa trẻ cần không phải là cha mẹ nói cho mình phải làm gì, mà là cảm nhận rằng: “Bố mẹ vẫn ở đây và sẽ lắng nghe con.”

Từng bước thay đổi bản thân

Cắn móng tay, trì hoãn, mất tập trung, thức khuya, né tránh giao tiếp, không muốn trò chuyện với bố mẹ… Nếu chỉ nhìn vào từng hành vi riêng lẻ, người lớn rất dễ cho rằng đó là thói quen xấu, sự lười biếng hoặc tính cách khó gần.

Nhưng khi nhìn vào toàn bộ đời sống tâm lý của em, chuyên gia nhận thấy phía sau những biểu hiện ấy có thể là những lo âu, bất an, suy nghĩ tiêu cực và cảm giác thiếu an toàn.

Vì vậy, thay vì chỉ tìm cách thay đổi hành vi, quá trình tham vấn tập trung vào việc hiểu nguyên nhân và nhu cầu tâm lý phía sau.

Qua thời gian đồng hành, em dần nhận ra những khó khăn của mình và chủ động thay đổi. Em học cách quan sát cảm xúc, nhận diện những suy nghĩ tiêu cực, chăm sóc sức khỏe, xây dựng những thói quen tích cực và nhìn nhận bản thân với sự tự tin hơn.

Em không trở thành một con người khác. Em đang từng bước trở thành phiên bản tích cực hơn của chính mình.

Cùng với sự thay đổi của em, mối quan hệ với bố mẹ, bạn bè và những người xung quanh cũng dần được cải thiện. Em cởi mở hơn, chủ động hơn trong giao tiếp và những khoảng cách từng tồn tại trong gia đình từng bước được thu hẹp.

Điều đáng quý nhất không phải là em đã thay đổi hoàn toàn, mà là em bắt đầu hiểu mình là ai, nhận ra mình có giá trị như thế nào và biết mình muốn trở thành người như thế nào.

Đừng chỉ nhìn vào hành vi của con

Câu chuyện của nữ sinh lớp 12 là một lời nhắc nhở đối với người lớn: một đứa trẻ trì hoãn chưa chắc đã lười, ít nói chưa chắc là bướng bỉnh và thu mình chưa chắc là không cần ai.

Đôi khi, phía sau một hành vi khó hiểu là cả một thế giới cảm xúc mà trẻ chưa biết cách gọi tên.

Điều trẻ cần có thể không phải thêm một lời trách móc, mà là một người đủ kiên nhẫn để lắng nghe và cùng em tìm hiểu điều gì đang thực sự xảy ra bên trong.

Bởi đôi khi, một đứa trẻ không cần người lớn trả lời thay câu hỏi “Con là ai?”, mà cần một người đủ bình tĩnh để đồng hành cùng con trên hành trình tự tìm ra câu trả lời.

Tại Viện Tâm lý Đời sống (LPI), quá trình tham vấn hướng tới việc tìm hiểu những khó khăn phía sau các biểu hiện của trẻ, tạo không gian an toàn để trẻ được chia sẻ và phối hợp cùng gia đình khi cần thiết.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giúp một đứa trẻ ngủ ngon hơn, học tập tốt hơn hay bớt lo lắng hơn, mà sâu xa hơn là giúp em hiểu mình, chấp nhận mình, biết cách bảo vệ mình, xây dựng những mối quan hệ lành mạnh và từng bước tìm lại hướng đi của chính mình.

Có những hành trình trưởng thành bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản: “Mình là ai?” Và đôi khi, câu trả lời không đến từ việc người khác nói cho ta biết, mà từ quá trình ta đủ an toàn để tự hiểu, tự chấp nhận và trân trọng chính mình.

Hãy gọi đến đường dây nóng của Viện Tâm lý Đời sống LPI: Tel/Zalo 039.8272686 để được tư vấn tâm lý và hỗ trợ bởi các chuyên gia tâm lý tâm huyết và tận tâm của chúng tôi.

Tham khảo thêm những Dịch vụ Tư vấn tâm Lý tại Viện Tâm lý Đời sống

– Tư vấn tâm lý cá nhân

– Tư vấn tâm lý thanh thiếu niên & học đường

– Tư vấn tâm lý cặp đôi & gia đình

– Tư vấn tâm lý doanh nghiệp

– Khai vấn cuộc sống (Life Coaching)