Báo động đỏ trẻ em nghiện game online

Một vài phút giải trí sau giờ học dần trở thành một tiếng, rồi hai tiếng. Những trận đấu trực tuyến, phần thưởng, bảng xếp hạng hay cảm giác chiến thắng khiến trẻ muốn chơi thêm. Cho đến một ngày, cha mẹ nhận ra con không còn dễ dàng đặt điện thoại xuống, thường xuyên thức khuya, lơ là việc học và khó chịu mỗi khi bị yêu cầu dừng chơi. Khi ấy, vấn đề không còn đơn giản là “con thích chơi game”.

Game có thể là một hình thức giải trí bình thường, nhưng việc chơi mất kiểm soát có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe, học tập, sinh hoạt và các mối quan hệ của trẻ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa gaming disorder – rối loạn chơi game vào ICD-11, thuộc nhóm các rối loạn do hành vi gây nghiện. Tuy nhiên, không phải mọi trẻ chơi game nhiều đều mắc rối loạn này.
Khi nào chơi game trở thành vấn đề?
Theo WHO, rối loạn chơi game được nhận diện qua ba đặc điểm chính: người chơi gặp khó khăn trong việc kiểm soát hành vi chơi; game ngày càng được ưu tiên hơn những hoạt động và mối quan tâm khác; đồng thời vẫn tiếp tục hoặc gia tăng việc chơi dù những hậu quả tiêu cực đã xuất hiện.
Để được xem xét là một rối loạn, kiểu hành vi này phải gây suy giảm đáng kể trong đời sống cá nhân, gia đình, xã hội, học tập hoặc những lĩnh vực quan trọng khác và thông thường biểu hiện trong khoảng thời gian ít nhất 12 tháng.
Vì vậy, một đứa trẻ chơi game vào thời gian rảnh nhưng vẫn ngủ đủ, học tập, vận động, giao tiếp với gia đình và kiểm soát được thời gian chơi không nên bị gắn ngay nhãn “nghiện game”. Ngược lại, nếu game ngày càng chi phối cuộc sống và trẻ không thể tự điều chỉnh dù đã nhận thấy hậu quả, đó là tín hiệu cần được quan tâm.

Những dấu hiệu cha mẹ có thể nhận biết

Game là điều trẻ nghĩ đến đầu tiên

Buổi sáng vừa thức dậy, trẻ đã muốn kiểm tra game. Sau giờ học, việc đầu tiên là tìm đến điện thoại hoặc máy tính. Trong các cuộc trò chuyện, trẻ thường xuyên nhắc đến nhân vật, trận đấu, thành tích hoặc những sự kiện trong game. Ngay cả khi đang làm một việc khác, tâm trí trẻ vẫn hướng về trò chơi.

Trẻ tìm cách kéo dài thời gian chơi

Cha mẹ quy định thời gian chơi nhưng trẻ liên tục xin thêm, trì hoãn việc tắt máy hoặc tìm cách chơi khi người lớn không để ý.
Có trẻ bắt đầu chơi với thời lượng ngày càng dài. Có trẻ tìm cách giấu thời gian thực tế đã chơi hoặc không trung thực khi cha mẹ hỏi. Khó kiểm soát hành vi chơi là một trong những dấu hiệu cốt lõi của gaming disorder theo WHO.

Học tập và sinh hoạt bị ảnh hưởng

Khi game chiếm quá nhiều thời gian, những nhiệm vụ khác bắt đầu bị đẩy xuống phía sau. Trẻ có thể trì hoãn bài tập, giảm tập trung trên lớp, thiếu động lực học tập hoặc thường xuyên hoàn thành công việc trong trạng thái vội vàng. Sinh hoạt hằng ngày cũng có thể đảo lộn. Trẻ ăn uống thất thường, ít vận động, thức khuya hoặc ngủ không đủ vì dành nhiều thời gian cho game.
Chơi game quá mức có thể liên quan đến các vấn đề như rối loạn giấc ngủ, rối loạn ăn uống, giảm khả năng tập trung và ảnh hưởng đến mắt, hệ cơ xương khớp do sử dụng thiết bị trong thời gian dài.

Trẻ trở nên cáu gắt khi phải dừng chơi

Khi bị ngắt game, trẻ có thể tức giận, cáu gắt, phản ứng mạnh hoặc chống đối. Những xung đột nhỏ trong gia đình liên quan đến điện thoại, máy tính và internet có thể xuất hiện thường xuyên hơn. Tuy nhiên, cha mẹ không nên chỉ nhìn vào một lần trẻ nổi nóng để kết luận con “nghiện game”. Điều quan trọng là xem xét toàn bộ hành vi, mức độ mất kiểm soát và những hậu quả đang diễn ra.

Trẻ dần rời xa cuộc sống bên ngoài màn hình

Một đứa trẻ trước đây thích đá bóng, đạp xe, gặp bạn bè hoặc tham gia các hoạt động gia đình nhưng nay thường xuyên tìm lý do để ở nhà chơi game là dấu hiệu đáng chú ý. Trẻ có thể thích ở một mình, dành phần lớn thời gian trong phòng và không còn hứng thú với những hoạt động trước đây.Khi thế giới trực tuyến ngày càng trở thành nơi duy nhất trẻ cảm thấy thoải mái, việc kết nối với cuộc sống thực có thể ngày càng khó khăn.

Trẻ vẫn chơi dù đã nhìn thấy hậu quả

Đây là dấu hiệu đặc biệt quan trọng. Trẻ biết việc chơi game khiến mình ngủ muộn. Trẻ biết kết quả học tập giảm sút. Trẻ biết cha mẹ lo lắng và bản thân thường xuyên mệt mỏi. Nhưng dù nhận thấy những vấn đề ấy, trẻ vẫn không thể giảm hoặc dừng việc chơi.

Vì sao trẻ dễ bị cuốn vào game?

Không thể giải thích việc trẻ chơi game quá mức chỉ bằng một nguyên nhân. Bản thân các trò chơi có nhiều yếu tố tạo động lực khiến người chơi muốn tiếp tục: mục tiêu cần hoàn thành, phần thưởng, cấp độ, thành tích, cạnh tranh và tương tác với những người chơi khác.
Một đứa trẻ gặp áp lực học tập có thể tìm đến game để tạm quên căng thẳng. Một trẻ thiếu tự tin có thể cảm thấy mình có năng lực hơn khi đạt thành tích trong thế giới ảo. Một trẻ cô đơn có thể tìm thấy sự kết nối với những người bạn cùng chơi.

Nghiện game có thể ảnh hưởng đến trẻ như thế nào?

Hậu quả của việc chơi game mất kiểm soát không chỉ nằm ở điểm số. Trước hết, trẻ có thể bị đảo lộn nhịp sinh hoạt, thiếu ngủ, ít vận động và giảm thời gian dành cho những hoạt động có lợi cho sức khỏe. Việc ngồi lâu trước màn hình cũng có thể ảnh hưởng đến mắt và hệ cơ xương khớp. Về tâm lý – xã hội, trẻ có thể ngày càng xa rời gia đình, giảm giao tiếp trực tiếp và thiếu cơ hội rèn luyện kỹ năng sống.
Ở lứa tuổi vị thành niên, đây còn là giai đoạn trẻ đang hình thành nhân cách và phát triển khả năng điều chỉnh cảm xúc, xây dựng quan hệ xã hội. Khi phần lớn thời gian và sự chú ý bị thu hút bởi thế giới game, những trải nghiệm ngoài đời thực có thể bị thu hẹp. WHO cũng lưu ý rằng những vấn đề liên quan đến việc chơi game quá mức không chỉ giới hạn ở gaming disorder mà có thể liên quan đến nhiều khía cạnh sức khỏe và chức năng tâm lý – xã hội.

Cha mẹ nên làm gì khi con nghiện chơi game?

Cha mẹ hãy lựa chọn thời điểm bình tĩnh để cùng con nói chuyện về việc chơi game, những lợi ích và tác động tiêu cực mà con đang trải nghiệm và dành nhiều thời gian ở bên con để hiểu hơn về tâm lý và nhu cầu của trẻ.

Xây dựng nguyên tắc sử dụng thiết bị cùng con

Gia đình nên thống nhất thời gian chơi phù hợp với độ tuổi, lịch học và nhu cầu nghỉ ngơi của trẻ. Quan trọng hơn, quy định cần nhất quán. Cha mẹ cũng nên làm gương trong việc sử dụng điện thoại và các thiết bị điện tử.

Đưa trẻ trở lại với những hoạt động ngoài màn hình

Thể thao, đi bộ, đạp xe, bơi, âm nhạc, mỹ thuật, đọc sách, làm việc nhà hoặc các hoạt động cùng gia đình đều có thể tạo cho trẻ những trải nghiệm tích cực khác. Điều quan trọng là cha mẹ không chỉ lấy game đi, mà cần giúp trẻ có một cuộc sống đủ thú vị để không phải tìm mọi niềm vui trong game.

Khi nào trẻ cần được hỗ trợ chuyên môn?

Nếu trẻ liên tục mất khả năng kiểm soát việc chơi, game chiếm ưu tiên rõ rệt, việc học và sinh hoạt bị ảnh hưởng, các mối quan hệ suy giảm hoặc trẻ tiếp tục chơi dù hậu quả đã xuất hiện, gia đình nên cân nhắc đưa trẻ đi đánh giá chuyên môn.
Đặc biệt cần chú ý nếu việc chơi game đi kèm với mất ngủ kéo dài, thay đổi cảm xúc mạnh, thu mình, giảm đáng kể kết quả học tập, bỏ bê các hoạt động thường ngày hoặc những biểu hiện tâm lý đáng lo ngại khác.
Đằng sau một đứa trẻ dành nhiều giờ trước màn hình có thể là một đứa trẻ đang thiếu kết nối, chịu áp lực, cảm thấy cô đơn hoặc đơn giản là chưa được hướng dẫn cách cân bằng cuộc sống số.

Tại Viện Tâm lý Đời sống (LPI), quá trình tham vấn cho trẻ và thanh thiếu niên hướng đến việc tìm hiểu cả biểu hiện bên ngoài lẫn những khó khăn tâm lý phía sau hành vi. Tùy từng trường hợp, chuyên gia có thể phối hợp cùng gia đình để giúp trẻ nhận diện cảm xúc, phát triển khả năng tự kiểm soát, cải thiện thói quen sinh hoạt và xây dựng lại sự cân bằng giữa thế giới trực tuyến với đời sống thực.
Game không nhất thiết phải bị loại bỏ hoàn toàn khỏi tuổi thơ. Điều quan trọng là trẻ biết làm chủ trò chơi, thay vì để trò chơi chi phối cuộc sống của mình.

Hãy gọi đến đường dây nóng của Viện Tâm lý Đời sống LPI: Tel/Zalo 039.8272686 để được tư vấn tâm lý và hỗ trợ bởi các chuyên gia tâm lý tâm huyết và tận tâm của chúng tôi.

Tham khảo thêm những Dịch vụ Tư vấn tâm Lý tại Viện Tâm lý Đời sống

– Tư vấn tâm lý cá nhân

– Tư vấn tâm lý thanh thiếu niên & học đường

– Tư vấn tâm lý cặp đôi & gia đình

– Tư vấn tâm lý doanh nghiệp

– Khai vấn cuộc sống (Life Coaching)